Lendi sa a, 20 novanm, make 34yèm ane adopsyon Konvansyon Entènasyonal sou Dwa Timoun lan. Yon dat pou refleksyon sou sitiyasyon timoun yo nan tout peyi nan mond lan, patikilyèman moun ki nan mond lan devlope. Pou chak timoun, tout dwa yo; Sa a se tèm nan chwazi pou ane sa a 2023 pa Nasyonzini yo selebre dat sa a. Lè ou konsidere ke Ayiti se yon peyi periferik ki ap pase nan yon kriz pluridimansyonèl ki afekte tout kategori moun, ki gen ladan timoun yo, li sanble nesesè yo pran an kont ka a nan lèt la.
Lè yo pran yon gade nan Konvansyon sou Dwa Timoun yo, yon sèl ta ka remake ke yon seri dwa ke dokiman sa a konfime pou byennèt tout timoun yo. Anplis de sa, konstitisyon ayisyen an nan 1987 garanti nan atik: 19, 32, 32-1, yon seri dwa fondamantal ki gen rapò ak byennèt timoun nan. Dwa sa yo ankouraje pwogrè timoun nan ak devlopman kapasite li nan tout limit potansyèl li. Pou fè sa, otorite leta yo dwe pran tout mezi apwopriye lejislatif, administratif, sosyal ak edikasyon pou pwoteje timoun yo kont tout fòm vyolans ak vyolasyon. Se pou rezon sa a ke Ayiti te ratifye Konvansyon Entènasyonal sou Dwa Timoun nan epi li pran angajman pou aplike kondisyon li yo nan nivo nasyonal la.
Sepandan, byennèt timoun nan se pa yon konsiderasyon prensipal pou eta ayisyen an pandan dwa fondamantal timoun yo pa respekte an Ayiti. Se pou nou pran dwa yo nan lavi ak sekirite; Eta a pa mete an plas nenpòt sistèm pou bay asistans espesyal pou timoun ki viktim diferan fòm vyolans, patikilyèman sa ki komèt pa gang ame yo. Konsènan dwa a jistis, apre yon obsèvasyon pa yon ekip ki soti nan "Zanmi Timoun" Fondasyon an nan Sant pou Reeducation ak reentegrasyon nan minè nan konfli ak Lwa a (Cermicol), yon sèl te kapab konkli ke pwosedi legal ak konsiderasyon timoun yo ap deplase trè dousman. Yo pa gen aktyèlman opòtinite pou yo tande dapre pwosedi legal yo. Sa a se de pli zan pli sa ki lakòz yon ogmantasyon nan pwolonje detansyon prevantiv nan sant sa a.
Pou dwa a edikasyon, nou menm tou nou obsève aksesibilite a nan sèten timoun nan edikasyon, paske lekòl yo yo okipe pa moun ki deplase sove lagè gang. Nou ta ka tou note fèmen nan sèten lekòl akòz vyolans lan nan gwoup ame. Ann pale sou dwa migran yo. Ane sa a nou ap obsève yon seri de depòtasyon masiv ak ilegal nan timoun ayisyen nan Repiblik Dominikèn nan pwen yo fwontyè divès (Belladère ak Ouanaminthe an patikilye). Avèk sa nan lide, nou note separasyon sèten timoun ki soti nan paran yo pa ajan imigrasyon Dominikèn, san yo pa pran an kont, nan majorite nan ka yo, nenpòt ki estanda legal entènasyonal yo.
Okouran ke dwa fondamantal timoun yo vyole nan tout teritwa nasyonal la, fondasyon "Zanmi Timoun", kòm yon enstitisyon ki ankouraje ak defan dwa timoun yo, vle fòmile rekòmandasyon yo pou amelyore kondisyon lavi timoun yo an Ayiti. Se poutèt sa, garanti ak ankouraje dwa fondamantal nan timoun nan mete deyò nan Konvansyon Entènasyonal sou Dwa yo nan Timoun nan ak nan lejislasyon ayisyen, "Zanmi Timoun" Fondasyon an mande otorite yo eta ki konsène yo respekte dwa sa yo garanti pa dokiman sa yo ak konsiderasyon timoun nan. Li rele tou sou sosyete sivil la ak òganizasyon entènasyonal yo asire ke prensip yo lye nan dwa yo ki tabli nan Konvansyon Entènasyonal sou Dwa yo nan Timoun nan 1989 yo respekte otorite yo ayisyen.
Fè nan Port-au-Prince, 20 novanm, 2023
Manoach presna
Manadjè Pwogram
Tel: (509) 3746-7196 / 3396-1778